Öğretmenlikte en zor şeylerden biri, yıllar geçtikçe yalnızlaşmak. Sorular artıyor, yük büyüyor ama bu süreci birlikte düşünecek insanlar giderek azalıyor. Mentör öğretmenlik ise tam olarak bu noktada anlam kazanıyor. Bu içerikte mentör öğretmenin kim olduğunu, nasıl bir rolde durduğunu ve öğretmenlik pratiğinde neye karşılık geldiğini konuşacağız. Hazırsan başlayalım!
Mentör Öğretmen Ne Demek?
Mentör öğretmen; yol gösteren, deneyimini paylaşan ama karşısındaki öğretmenin yerine düşünmeyen kişidir. Ne yapılması gerektiğini söylemekten çok, öğretmenin kendi yolunu görmesine yardımcı olur. Bu yüzden mentör öğretmenlik bir ünvan değil, kurulan ilişkinin niteliğidir.
Mentör öğretmen, “ben yaptım, sen de böyle yap” diyen biri değildir. Daha çok “ben şunu yaşadım, senin durumun sana ne söylüyor?” diye sorar. Deneyimi yukarıdan aşağıya aktarmak yerine yan yana durarak paylaşır. Öğretmeni denetlemez, yönlendirmez; düşünmesine alan açar.
Bu yönüyle mentör öğretmenlik, öğretmenliğin içinden doğan ama öğretmenliği yalnızlıktan çıkaran bir yaklaşımdır. Ama her deneyimli öğretmen bu role otomatik olarak sahip olmaz; çünkü mentörlük, bilgiden çok duruşla ilgilidir.
Mutlaka Okumalısın: Öğretmen Koçluğu Nedir?
Mentör Öğretmen Kavramı Neden Karışıyor?
Mentör öğretmen kavramının sıkça karışmasının nedeni, Türkiye’de mentörlüğün uzun süre öğrenci odaklı projelerle gündeme gelmiş olması. Üniversite, lise ve kariyer mentörlüğü çalışmaları, mentör kelimesini doğal olarak öğrenciyle ilişkilendirdi. Bu yüzden bugün “mentör öğretmen” denildiğinde çoğu zaman öğrencilerle birebir ilgilenen bir öğretmen profili akla geliyor.
Oysa mentörlük, kime yöneldiğinden çok kurulan ilişkinin niteliğiyle tanımlanır. Bazı bağlamlarda mentör öğretmen öğrenciye eşlik eder, bazı bağlamlarda ise başka bir öğretmenin mesleki yolculuğunda yanında durur. Bu yazıda mentör öğretmenlik, öğrencilere değil; öğretmenlere yönelik bir rehberlik ve eşlik ilişkisi olarak ele alınıyor.
Mentör Öğretmenin Görevleri Nelerdir?
Mentör öğretmenin temel görevi, öğretmenin mesleki yolculuğunda yalnız kalmamasını sağlamaktır. Bu görev, öğretmene ne yapması gerektiğini söylemekten ya da hazır çözümler sunmaktan çok, öğretmenin yaşadıklarını anlamlandırmasına eşlik etmeyi kapsar. Mentörlük sahada tam olarak şu noktalarda karşılık bulur:
- Öğretmenin mesleki karar süreçlerine eşlik ederek, bu kararların hangi ihtiyaçlardan ve deneyimlerden doğduğunu birlikte görünür kılar.
- Öğretmenin yaşadığı sınıf içi, kurumsal ya da kişisel mesleki zorlanmaları güvenli bir çerçevede ele almasına alan açar.
- Deneyimini aktarmayı bir “doğru öğretme” süreci olarak değil, öğretmenin kendi yolunu netleştirmesine katkı sağlayan bir paylaşım olarak kurgular.
- Öğretmenin güçlü olduğu alanları fark etmesini sağlarken, gelişime açık yönlerini savunmaya geçmeden konuşabileceği bir zemin oluşturur.
- Öğretmenlik pratiğinde tekrar eden sorunları tespit etmeye yardımcı olur ve bu tekrarların nedenlerini birlikte düşünür.
- Mesleki yorgunluğu ya da tükenmişliği bastırmaya çalışmaz; bu duyguların öğretmen için neye işaret ettiğini anlamaya odaklanır.
- Öğretmenin kendi öğretmenlik anlayışını, alışkanlıklarını ve sınırlarını fark edebilmesine destek olur.
- Mentörlük ilişkisinin zamanla bağımlılık yaratmamasını gözetir; öğretmenin kendi ayakları üzerinde durmasını merkeze alır.
Mentör Öğretmen Nasıl Olmalıdır?
Mentör öğretmeni tanımlayan şey, ne kadar bildiği ya da kaç yıl çalıştığı değildir. Bu rolü belirleyen asıl unsur, öğretmenle kurulan ilişkinin dili, sınırları ve yaklaşımıdır. Mentör öğretmenlikte öne çıkan temel duruşlar şunlardır:
- Kendi doğrularını merkeze koymadan, deneyimini paylaşabilen biri olmalıdır.
- Öğretmenin yerine karar vermek yerine, karar süreçlerini netleştirmesine yardımcı olmalıdır.
- Hızlı çözüm üretme refleksini kontrol edebilmeli, zorlanılan anlarda hemen yol göstermeye çalışmamalıdır.
- Öğretmenin yaşadığı güçlükleri küçümsemeden, yargılamadan ve normalleştirmeden dinleyebilmelidir.
- Deneyimini bir üstünlük alanı olarak değil, paylaşılabilir bir mesleki hafıza olarak görmelidir.
- Mentörlük ilişkisinin bağımlılık üretmemesi gerektiğinin farkında olmalı, öğretmenin kendi ayakları üzerinde durmasını gözetmelidir.
- Değişimi zorlamadan, öğretmenin kendini daha net görmesine alan açmalıdır.
- Her öğretmenin koşullarının, öğrencilerinin ve sınırlarının farklı olduğunu kabul ederek genelleme yapmaktan kaçınmalıdır.
Mentör Öğretmen Nasıl Olunur?
Mentör öğretmen olmak, bir başvuru formu doldurup bir rozet almakla başlayan bir süreç değildir. Çoğu zaman bu rol, öğretmenin mesleki yolculuğunda kendiliğinden oluşur. Deneyim arttıkça, yaşananlar paylaşılabilir hâle geldikçe mentörlük ihtiyacı ve zemini ortaya çıkar.
Öncelikle mentör öğretmen olabilmek için uzun yıllar öğretmenlik yapmış olmak tek başına yeterli değildir. Deneyimin, başkasına aktarılabilir ve birlikte düşünülebilir bir hâle gelmesi gerekir. Kendi öğretmenlik pratiğine dışarıdan bakabilen, hatalarını ve sınırlarını inkâr etmeyen öğretmenler bu role daha yakındır.
Mentör öğretmenliğe giden yolda belirleyici olan bazı adımlar vardır:
- Kendi öğretmenlik yolculuğunu sorgulayabilmek ve bu yolculuğu idealize etmeden anlatabilmek
- Deneyimi “öğreten” değil, “paylaşan” bir yerden sunabilmek
- Başka öğretmenlerin zorlanmalarını kişisel yetersizlik olarak görmemek
- Dinleme becerisini geliştirmek ve hemen çözüm üretme ihtiyacını fark etmek
- Rehberlik ederken yönlendirmeden durabilmeyi öğrenmek
Bazı öğretmenler bu süreci mentörlük ya da mesleki gelişim eğitimleriyle destekler. Bu tür eğitimler,mentörlük becerilerini yapılandırmaya yardımcı olabilir; ancak mentör öğretmenliği otomatik olarak kazandırmaz. Asıl belirleyici olan, öğretmenin bu role neden talip olduğu ve bu sorumluluğu nasıl taşıdığıdır.
Tavsiye İçerik: Koçluk Hizmeti Almalı Mıyım?
Mentör Öğretmen Olmak Neden Her Öğretmen İçin Uygun Değildir?
Mentör öğretmenlik, her öğretmenin doğal olarak üstlenebileceği bir rol değildir. Bunun nedeni yeterince iyi ya da deneyimli olunmaması değil; bu rolün farklı bir sorumluluk ve duruş gerektirmesidir. Bazı öğretmenler için mentörlük geliştirici bir alan olurken, bazıları için yıpratıcı ya da sağlıksız bir ilişkiye dönüşebilir.
Öncelikle mentörlük, kontrol etme ve yönlendirme isteği yüksek olan öğretmenler için uygun değildir. Kendi doğrularını merkeze koyma eğilimi olan, deneyimini “en doğru yol” olarak sunan öğretmenler farkında olmadan karşısındaki öğretmenin alanını daraltabilir. Bu da mentörlükten çok bağımlılık yaratan bir ilişki üretir.
Aynı şekilde, her sorumluluğu üstlenme eğiliminde olan öğretmenler için de mentörlük risklidir. Öğretmenin zorlanmalarını sahiplenmek, onun yerine yük taşımaya çalışmak ya da sürekli ulaşılabilir olmak mentörlük değildir. Aksine, bu durum mentörlük ilişkisinin sınırlarını belirsizleştirir ve her iki tarafı da yorar.
Mentör öğretmen olabilmek için, her soruya cevap vermek zorunda olmadığını kabullenmek gerekir. Bilmediğini söyleyebilmek, durabilmek ve bazen sadece dinlemek bu rolün önemli bir parçasıdır. Bu beceriler gelişmeden mentörlük, iyi niyetli ama zarar verici bir hâl alabilir.
Bu nedenle mentör öğretmenlik, “herkes yapmalı” denilebilecek bir rol değildir. Doğru kişi, doğru zamanda ve doğru sınırlarla bu sorumluluğu üstlendiğinde anlam kazanır. Aksi hâlde mentörlük, destekleyici olmaktan çıkıp öğretmeni kısıtlayan bir ilişkiye dönüşebilir.
Mentör Öğretmenlik Bir Ünvan Değil, Bir Sorumluluktur
Mentör öğretmenlik, öğretmenliği daha yukarıdan yapmakla değil; öğretmenliğin içinde, yan yana durabilmekle ilgilidir. Her öğretmen bu role uygun olmak zorunda değil. Ama doğru yerde, doğru sınırlarla kurulduğunda mentörlük, öğretmenliğin yükünü hafifleten ve mesleğe yeniden nefes aldıran bir duruşa dönüşür.
Eğer öğretmenlik yolculuğunda yalnız kalmadığını hissetmek, yaşadıklarını gerçekten anlayan biriyle birlikte düşünmek ve kendi mesleki duruşunu daha net bir yerden kurmak istiyorsan, bu süreci benimle birlikte ele alabiliriz. Mentörlük ve koçluk yaklaşımını, hazır cevaplar vermeden birlikte düşünmeye alan açan bir eşlik olarak yürütüyorum.
İletişim sayfasından ya da WhatsApp ve telefon numaram üzerinden benimle direkt iletişime geçebilirsin.
